- Спадар Янукевіч, што Вы як прадстаўнік Партыі БНФ зьбіраецеся сказаць на паседжаньні працоўнай групы Эўранэста па Беларусі?
- Эўранэст ёсьць структурай, якая аб’ядноўвае і каардынуе дзейнасьць Эўрапейскага парлямэнта і парлямэнтаў тых краінаў, якія прымаюць удзел у праграме Ўсходняга партнэрства. У пытаньні беларускага прадстаўніцтва ў гэтай структуры беларускія дэмакратычныя сілы маюць узгодненую і нязьменную пазыцыю: паўнавартасна прадстаўляць Беларусь у Эўранэсьце могуць толькі дэпутаты, якія будуць абраныя на свабодных і празрыстых выбарах. Афіцыйны Менск страціў чарговы шанец атрымаць такое паўнавартаснае прадстаўніцтва ў Эўранэсьце пасьля правядзеньня парлямэнцкіх выбараў 2012 году па звыклым маніпулятыўным і несвабодным сцэнары. Да наступных парлямэнцкіх выбараў паўнавартасны удзел Беларусі ў Эўранэсьце замарожаны.
Зь іншага боку, прысутнасьць прадстаўнікоў апазыцыі на сэсіі дазваляе наўпрост даносіць інфармацыю пра становішча ў Беларусі да эўрапарлямэнтароў. Мы будзем казаць пра разьвіцьцё палітычнай сытуацыі ў краіне, у тым ліку пра неабходнасьць вызваленьня палітвязьняў, а таксама пра тое, што Эўразьвяз можа зрабіць для Беларусі ўжо зараз у аднабаковым парадку. Я маю на ўвазе спрашчэньне візавага рэжыму, інтэнсіфікацыю кантактаў паміж людзьмі (у тым ліку на ўзроўні малога і сярэдняга бізнэсу). Нашая прапанова Эўропе – не гуляць па правілах, устаноўленых беларускімі ўладамі, не чакаць рашэнняў беларускіх уладаў там, дзе Эўразьвяз можа прымаць уласныя рашэньні.
Таксама мы будзем казаць пра пэрспэктывы стасункаў Эўразьвязу і Беларусі ў выпадку, калі палітвязьні будуць вызваленыя. У прыватнасьці, мы прапануем вярнуцца да перамоваў з афіцыйным Менскам у межах «Сумеснага часовага пляну» (кансультацыі былі распачатыя ўвосень 2010 году), што будзе спрыяць мадэрнізацыі і лібералізацыі Беларусі.
- Як паўплывае на разьвіцьцё беларуска-эўрапейскіх адносінаў апублікаваная справаздача па выніках візіту ў Менск Юстаса Палецкіса?
- Я з цікаўнасьцю азнаёміўся з прапановамі, якія спадар Палецкіс адрасаваў эўрапэйскім структурам. Мяркую, што гэтыя рэкамендацыі будуць пачутыя ў эўрапейскай службе зьнешніх стасункаў і ў Эўрапейскай камісіі. Усьцешаны, што асноўныя тэзы, пра якія я казаў на сустрэчы са спадаром Палецкісам у Менску (неабходнасьць больш актыўнага заангажаваньня структураў Эўрапейскага Зьвязу ў беларускае пытаньне, неабходнасьць стварэньня яснай пакрокавай “дарожнай мапы”, неабходнасьць рэформы выбарчага заканадаўства ў адпаведнасьці з прынцыпамі АБСЭ, неабходнасьць скасаваньня адыёзнага артыкула 193-1 Крымінальнага кодэкса) знайшлі сваё адлюстраваньне ў тэксьце даклада. Падчас нашай сустрэчы ў Менску я шмат казаў пра пагрозу для эканамічнай, энэргетычнай і палітычнай незалежнасьці Беларусі з боку Крамля. За той нядоўгі час, што прайшоў з моманту сустрэчы, гэтыя пагрозы толькі ўзмацніліся. І таму мне было прыемна пабачыць сярод рэкамэндацыяў дапамогу Беларусі ў дывэрсыфікацыі энэрганосьбітаў і маршрутаў іх дастаўкі ў Беларусь.
Разам з тым, на маю думку, у праекце спадара Палецкіса ўтрымліваюцца і пэўныя авансы, пакуль няспраўджаныя ў поўнай меры рэальнымі справамі, у дачыненьні да афіцыйнага Менску.
Нагадаю, што дакумэнт спадара Палецкіса стане адным з падмуркаў рэкамендацыяў, якія Эўрапарлямэнт будзе рыхтаваць для Эўракамісіі і Рады Эўразьвязу ўвосень. Таму будзе вельмі важным магчымы візіт у Менск дэлегацыі Эўрапарлямэнту заплянаваны на чэрвень. Наколькі мне вядома, запыт на магчымасьць такога візіту ўжо накіраваны, але раней афіцыйны Менск заўсёды адмаўляў у гэтым пытаньні. Зараз у кантэксце інтэнсіфікацыі камунікацыі паміж Менскам і эўрапейскімі структурамі беларускі бок, даўшы магчымасьць наведаць краіну дэлегацыі Эўрапарлямэнту, можа прадэманстраваць сваю рэальную зацікаўленасьць у дыялёгу. Дэлегаты з Бруселя выказалі жаданьне сустрэцца з сем’ямі палітвязьняў і атрымаць магчымасьць наведаць палітвязьняў у турмах. У гэтым сэнсе візіт, калі ён адбудзецца, безумоўна павінны спрыяць вызваленьню палітвязьняў. Пра магчымасьць і ўмовы такога візіту ў тым ліку будзе гаворка і ў часе кансультацыяў у Эўрапарлямэнце падчас сэсіі Эўранэста.
Пазыцыя ў пытаньні вызваленьня палітвязьняў павінная быць максімальна цьвёрдай, і тут я спадзяюся на салідарнасьць як беларускіх дэмакратычных сілаў, так і эўрапэйскіх палітыкаў.
Шукаць шляхі нармалізацыі стасункаў па лініі Эўразьвяз-Беларусь трэба не ў накірунку абыходу ці зьмягчэньня ўмоваў вызваленьня палітвязьняў, а ў накірунку дэманстрацыі Беларусі перспэктываў эўрапейскага шляху, прывабнасьці эўрапейскай альтэрнатывы насуперак праектам эўразійскай інтэграцыі. Афіцыйны Менск даводзіць Брусэлю, што ад Эўразьвязу чакаюцца нейкія крокі. Насамрэч, ключ да нармалізацыі стасункаў знаходзіцца ў Менску, перадумовы для дыялёгу пазначаныя і застаюцца нязьменныя.
Зь іншага боку, я лічу вельмі важным, каб Беларусь была прадстаўленая на лістападаўскім саміце Ўсходняга партнэрства ў Вільні ў сілу значнасьці праграмы для эўрапэйскіх перспектываў Беларусі. Недапушчальна, каб саміт стаўся нагодай для яшчэ большай ізаляцыі Беларусі. Мы павінныя разам знаходзіць шляхі вырашэньня гэтай праблемы.
На дадзены момант стаўка віленскага саміта вельмі высокая для ўсяго нашага рэгіёна. Паводле маіх ацэнак, прынцыпова важным з’яўляецца падпісаньне дамовы пра асацыяцыю паміж Эўразьвязам і Ўкраінай, а таксама пагадненьняў пра паглыбленую зону вольнага гандлю з Грузіяй, Арменіяй і Малодовай. Калі Віленскі саміт вырашыць гэтую задачу і дамовы будуць падпісаныя, гэта стане ясным і магутным сігналам для беларускага грамадзтва пар магчымасьць рэформаў і эўрапейскай перспектывы для нашай краіны. Больш за тое, я перакананы, што падпісаньне дамовы пра асацыяцыю можа стаць перашкодай для ўмацаваньня Мытнага саюза з боку Расеі і тым самым дазволіць аддаліць пагрозу аднаўленьня эўразійскай імперыі як геапалітычнай пасткі для Беларусі.
Агулам у дэманстрацыі ўзялі ўдзел каля 200 чалавек. Калона прайшла цэнтральнымі вуліцамі месца: ад перакрыжаваньня бульвара Касманаўтаў і вуліцы Машэрава да плошчы Леніна. Шэсьце працягвалася каля гадзіны. Затрыманьняў і перашкодаў з боку праваахоўных органаў не было.
Па словах кіраўніка Берасьцейскай абласной арганізацыі Партыі БНФ Зьмітра Шыманскага, у арганізатараў было мала часу на інфармаваньне жыхароў гораду пра дазволенае мерапрыемства – санкцыя на правядзеньне акцыі быў атрыманы за пяць дзён да яе правядзеньня. Разам з тым, паводле Зьмітра Шыманскага, першатравеньская дэманстрацыя паказала, што прадстаўнікі розных палітычных структураў здольныя аб’ядноўвацца дзеля агульных мэтаў і выходзіць адзіным фронтам. Мерапрыемства аб’яднала розныя партыі і грамадзкія арганізацыі: сацыял-дэмакратаў, сябраў партыі левых “Справядлівы сьвет”, Партыі БНФ і прадстаўнікоў незалежных прафсаюзаў.
Як адзначыў Зьміцер Шыманскі, колькасьць бел-чырвона-белых сьцягоў у часе шэсьця была беспрэцыдэнтна вялікая, а Партыя БНФ была адзінай партыяй, якая была прадстаўленая на дэманстрацыі плякатамі як сацыяльна-эканамічнага, так і палітычнага зьместу.
- Для нас гэтая акцыя – легальная магчымасьць выказаць пратэст супраць сытуацыі ў краіне. Партыя БНФ выступае супраць расейскай вайсковай прысутнасьці ў Беларусі. Таму плякат «Сёньня расейская вайсковая база, заўтра – 22 чэрвеня» быў нашай рэакцыяй на пагрозу размяшчэньня ў Беларусі новых расейскіх вайсковых аб’ектаў. Апроч палітычных тэмаў, мы закранулі і актуальныя сацыяльныя праблемы для берасьцейцаў: рост коштаў на навучаньне студэнтаў, зьбядненьне медыцыны, адсутнасьць у народа магчымасьці кантраляваць уладу. Я лічу, што сваіх вынікаў мы дасягнулі, – распавёў прэсавай службе Партыі БНФ Зьміцер Шыманскі.
Прадстаўнікі партыі БНФ выйшлі на дэманстрацыю з бел-чырвона-беламі сьцягамі і плякатамі: «Народны кантроль: выбары, грошы, улада», «Цьвіль у дзіцячай бальніцы: хто вінаваты?», «Сёньня расейская вайсковая база, заўтра – 22 чэрвеня», «Кошт навучаньня ў ВНУ прывязяць да ўзроўню інфляцыі».
Фота “Радыё Рацыя”, Tut.by
Берасцьейская абласная арганізацыя Партыі БНФ падтрымлівае правядзеньне дэманстрацыі з мэтай аб’яднаньня высілкаў грамадзянаў у барацьбе за свае сацыяльна-эканамічныя правы. Партыя БНФ заклікае сваіх прыхільнікаў узяць актыўны ўдзел у выказваньні пратэсту супраць нізкага ўзроўню жыцьця насельніцтва, супраць пастаяннага росту цэн.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб масавых мерапрыемствах” дазваляе пры правядзеьнні дэманстрацыі выкарыстоўваць плакаты, транспаранты і іншыя сродкі для публічнага выказваньня сваіх грамадзка-палітычных настрояў. Таму Партыя БНФ заклікае ўсіх неабыякавых людзей далучацца да дэманстрацыі са сваімі плакатамі, якія адпавядаюць заяўленай арганізатарамі мэце.
Старшыня абласной арганізацыі Партыі БНФ Зьміцер Шыманскі станоўча ацаніў рашэньне Берасьцейскага гарвыканкама дазволіць дэманстрацыю на цэнтральных вуліцах горада:
- Першамайская дэманстрацыя – першае масавае мерапрыемства за апошнія шмат гадоў, афіцыйна дазволенае мясцовымі ўладамі. У Берасьці, як і ва ўсёй краіне, даўно адсутнічае магчымасьць выказваньня альтэрнатыўнай думкі. Людзі, якія маюць адрозны ад улады погляд на шляхі разьвіцьця краіны, пазбаўленыя магчымасьці публічна выказваць свае аргумэнты, сваё бачаньне будучыні. Іх не дапускаюць на тэлебачаньне, ім забараняюць праводзіць масавыя мерапрыемствы, публічныя выступы. Таму мы пазытыўна ацэньваем станоўчае рашэньне гарвыканкама па правядзеньні першамайскай дэманстрацыі і разглядаем яго як першы крок да выбудовы здаровай, плюралістычнай сыстэмы абмеркаваньня найважнейшых сацыяльна-эканамічных і грамадзка-палітычных праблемаў горада і краіны, дзе будзе пачуты голас кожнага жыхара Берасьця.
Расейская дэлегацыя ў Парлменцкай асамблеі Рады Эўропы выступіла з ініцыятывай аднаўленьня для Беларусі статусу спецыяльна запрошанага ў гэтай міжнароднай арганізацыі. Старшыня Партыі БНФ Аляксей Янукевіч у сваім камэнтары партыйнай прэс-службе скептычна ацаніў гэтую ініцыятву.
- Я перакананы, што для Беларусі далучэньне да Рады Эўропы мае вялікае значэньне і павіннае з’яўляцца мэтай беларускай зьнешняй палітыкі. Недапушчальна, што нашая краіна застаецца адзінай на кантыненце, не далучанай да агульнай сям’і эўрапэйскіх нацыяў.
Аднак пытаньне далучэньня да Рады Эўропы з паўнавартасным выкананьнем прынцыпаў гэтай арганізацыі ў галіне дэмакратыі, правоў чалавека небясьпечна падмяняць штучным пытаньнем аднаўленьня статусу спэцыяльна запрошанага ў ПАРЭ. Відавочна, што дзеля паўнавартаснага далучэньня да Рады Эўропы Беларусь павінная здзейсьніць далучэньне да важных канвэнцыяў Рады Эўропы, адмяніць сьмяротнае пакараньне, супрацоўнічаць з эўрапэйскімі інстытутамі ў галіне правоў чалавека і прывесьці ўнутраную палітыку ў адпаведнасьць з эўрапэйскімі каштоўнасьцямі. Але сёньня у краіне няма прыкметаў, што кіраўніцтва дзяржавы насамрэч зацікаўленае ў выкананьні гэтых задачаў. Безумоўна, аднаўленьне ў апошні час дыялёгу паміж афіцыйным Менскам і Радай Эўропы па пытаньнях правоў чалавека ёсьць пазытыўным знакам, які, як мы разлічваем, будзе спрыяць выпраўленьню цяперашняга непрыймальнага становішча з правамі чалавека і асабліва ў частцы наяўнасьці ў краіне вязьняў сумленьня. Аднак дыялёг пра правы чалавека і выкананьне эўрапэйскіх стандартаў па правах чалавека – рэчы рознага парадку. Нельга пагадзіцца з памкненьнем беларускага ўраду разглядаць стандарты Рады Эўропы як прайс-ліст, з якога можна ўзяць асобныя элементы (накшталт аховы навакольнага асяродзьдзя, барацьбы з кіберзлачыннасьцю, з гандлем людзьмі), пры гэтым праігнараваўшы падставовыя і сутнасна важныя прынцыпы каштоўнаснага парадку.
Што да ініцыятараў гэтай прапановы, расейскай дэлегацыі ў ПАРЭ, то сама па сабе падтрымка з расейскага боку сьведчыць пра сутнасьць гэтай ініцыятывы. Расея імкліва адкотваецца далей і далей ад стандартаў Рады Эўропы. Красамоўна, што акурат цяпер у Расеі ідзе жорсткі наступ на няўрадавыя арганізацыі і грамадзкія аб’яднаньні, які відавочна мае на мэце прыціснуць грамадзянскую супольнасьць гэтай краіны яшчэ ў большай ступені, чым гэта было зроблена ўладамі Беларусі. Таму падобныя заявы сьведчаць не пра намер пашырыць прынцыпы Рады Эўропы на Беларусь, але пра намер размыць каштоўнасную аснову гэтай арганізацыі знутры.
